Tajemnice fitoterapii

Lecznicze właściwości roślin wykorzystywane są przez ludzi od niepamiętnych czasów. W naszych czasach ziołolecznictwo zaczęło przybierać formę mody. Pojawiły się teorie o całkowitej nieszkodliwości ziół, o uniwersalnym ich działaniu.

Nauka dysponuje jednak dowodami, że wiele roślin zawiera w swoim składzie dość silne trucizny. Źle stosowane zioła zamiast pomagać, mogą szkodzić. Tylko prawidłowo użyte mogą przynieść wiele korzyści.

Fitoterapia, czyli leczenie przy pomocy roślin jest równoznaczna z polskim terminem ziołolecznictwo, jest praktycznym wykorzystaniem wiedzy o roślinach leczniczych, jest sposobem leczenia środkami ziołowymi, które mogą zastąpić wiele syntetycznych leków chemicznych.

Do tej pory zbadano dogłębnie jedynie 5% wszystkich roślin na Ziemi, nad wieloma roślinami wciąż trwają prace badawcze, jednak już dotychczasowe praktyczne wyniki tych badań są bardzo interesujące i użyteczne. Fenomenalnym wręcz zjawiskiem jest fakt, iż niewielkie dawki wyciągów roślinnych mają niejednokrotnie silniejsze lub skuteczniejsze działanie niż leki syntezy chemicznej.

Ponadto w przypadku leków roślinnych znacznie rzadziej występują szkodliwe działania uboczne. Leki te w skuteczny sposób zmniejszają szkodliwe, a wzmagają pożądane działanie syntetycznych leków chemicznych. I co ciekawe: leki ziołowe mogą pobudzać odporność własną organizmów.

Obecnie zioła mają szerokie zastosowanie zarówno w lecznictwie, jak i w kosmetyce. Stosowane są równocześnie do zabiegów zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Stosowane są w leczeniu m.in. chorób skóry, chorób układu pokarmowego, moczowego, nerwowego, oddechowego.

Swą skuteczność zawdzięczają zawartości wielu cennych związków, z których najważniejsze to:
- azuleny (wykazują właściwości przeciwzapalne, stosowane np. do kompresów na gorące się rany)
- garbniki (mają działanie ściągające, bakteriobójcze, przeciwzapalne)
- saponiny (zwiększają przepuszczalność błon komórkowych i ułatwiają wprowadzenie innych związków do skóry)
- pektyny (działają łagodząco i przeciwzapalnie)
- zawiązki flawonowe (mają właściwości regenerujące)
- związki śluzowe (działają przeciwzapalnie i natłuszczająco)

Rośliny ziołowe dostarczają wiele soli mineralnych niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu ( są to makro- i mikroelementy). Do makroelementów zalicza się m.in. wapń, fosfor, miedź, sód, potas, chlor i siarkę. Do mikroelementów- żelazo, miedź, mangan, cynk, kobalt, jod, selen, krzem, chrom, fluor, cyna, wanad, molibden.

Warunki w jakich rosną rośliny mają duży wpływ na ich właściwości lecznicze. Olbrzymie znaczenie ma rodzaj gleby, sposób jej nawożenia, właściwy termin zbioru i prawidłowe ich przechowywanie. Nie można zbierać ziół rosnących przy drodze lub w miejscach zanieczyszczonych, gdyż gromadzoną one metale ciężkie i inne szkodliwe pierwiastki.

Do najczęściej stosowanych form ziół należą:
- nalewki (są nietrwałą postacią leków, należy je spożywać w dniu przyrządzenia)
- odwary ( podobnie jak nalewki powinny być spożyte w tym samym dniu)
- maceraty (wodne wyciągi na zimno)
- nalewki (są alkoholowymi wyciągami z suszonych surowców)
- syropy (wyciągi z suszonych lub świeżych ziół gotowanych w roztworze cukru aż do zgęstnienia)
- soki (wyciskane przy pomocy np. sokowirówki, mogą być spożywane same, a także z miodem, cukrem, dżemem, dodawane do galaretek, kisieli, itd.)
- olejki

Poniżej przedstawiamy listę kilku wybranych ziół wraz z ich zastosowaniem:

Brzoza brodawkowata
Zarówno dojrzałe liście brzozy, jak i jej pączki, choć w mniejszym stopniu, działają moczopędnie, napotnie i odkażająco, nie podrażniają schorzałych nerek i pęcherza. Zawierają cały szereg czynnych substancji, a między innymi flawonoidy, najbardziej aktywne w tym zakresie, garbniki, sole mineralne, związki żywiczne, olejek lotny, a także kwas askorbinowy (witamina C).

Napar liści brzozy pomaga wydalać wraz z moczem trujące i szkodliwe dla organizmu substancje, a zwłaszcza jony sodu i chloru. Korzystnie: działa przy gośćcu, dnie, puchlinie wodnej oraz kamicy nerkowej i pęcherzowej. Jako lek moczopędny i napotny.

Jemioła pospolita
Składniki surowca jemioły działają rozszerzająco na naczynia wieńcowe i kapilarne mózgu, obniżają ciśnienie krwi, usprawniają jej obieg i wzmacniają mięsień sercowy. Pobudzają też gruczoły o wydzielaniu wewnętrznym do działania, wzmagają przemianę materii i wzmacniają ogólnie cały organizm.

Ziele stosuje się w postaci naparu lub też jako składową część mieszanek ziołowych i gotowych preparatów przy wysokim ciśnieniu krwi, w chorobach zwapnienia żył, zwłaszcza miażdżycy, m6zgu, nerwicowych bólach serca i dla jego wzmocnienia. Stosowanie surowca i jego przetworów wskazane też jest przy nadciśnieniu krwi, przy bólach i zawrotach głowy oraz różnych zaburzeniach na tle nadciśnienia i miażdżycy, jak zaparcia, wzdęcia itp.

Lawęda lekarska
Głównym składnikiem kwiatów lawendy jest złożony olejek eteryczny (4,5%) o właściwościach uspokajających i wybitnie bakteriobójczych, zwłaszcza bakterie ropotwórcze. Surowiec ten działa także moczopędnie, rozkurczowo, pobudza czynności żołądka i uaktywnia gruczoły wydzielania wewnętrznego.

Zawiera także garbniki (12%), antocyjany i inne związki. Kwiat lawendy ma duże zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym i kosmetycznym do produkcji olejku lawendowego, wyciągu lawendy na spirytusie, ich różnych przetworów pochodnych, wód kolońskich, perfum i innych środków kosmetycznych.

Jarząb pospolity (jarzębina)
Owoce jarzębiny są stosowane w postaci naparu jako lek moczopędny, przy kamicy nerkowej i pęcherzowej oraz przy zaburzeniach przewodu pokarmowego, przy schorzeniach wątroby i nieżycie żołądka. Wysuszone kwiaty mają podobne właściwości jak owoce, a działają szczególnie moczopędnie, rozwalniająco i jako napar mają zastosowanie przy zaparciach, nieżytach dróg trawiennych, a także przy nieżytach dróg moczowych.

Melisa lekarska
Melisa należy do czołowych ziół leczniczych, przyprawowych i herbacianych i nosi przydomek panaceum ziołowego o działaniu wielokierunkowym. Do najważniejszych składników tego surowca należą: najaktywniejszy olejek lotny o złożonym składzie (zawierający między innymi cytral, cytronelal i inne substancje czynne) oraz garbniki, kwasy organiczne, gorycze i inne związki.

Dzięki tym właściwościom, a zwłaszcza obecności olejku lotnego, melisa ma w ziołolecznictwie szczególne zastosowanie jako środek wzmacniający, uspokajający nasz system nerwowy i obniżający próg wrażliwości ośrodkowego układu nerwowego, przy bezsenności, neurastenii i wyczerpaniu nerwowym.

Rumianek pospolity
Najważniejszym składnikiem surowca rumianku jest złożony olejek lotny (do 1%). Koszyczki tego ziela zawierają liczne związki flawonoidowe, kumarynę, gorycze, cholinę, śluz, kwasy organiczne (walerianowy, salicylowy) oraz żywicę i wiele innych substancji.

Rumianek działa przeciwzapalnie (chamazulen olejku lotnego i cholina), wiatropędnie, przeciwskurczowo i antyseptycznie (związki flawonoidowe i pochodna kumaryna). Surowiec działa także w niektórych przypadkach przeciwalergicznie. Napar rumianku podaje się wewnętrznie w nieżytach żołądka i jelit, w wrzodziejącym ich zapaleniu, przy wzdęciach i kolce jelitowej, w różnych stanach zapalnych wątroby i pęcherzyka żółciowego, jak również w przewlekłym zapaleniu nerek i pęcherza.

Należy także zauważyć, że w szpitalach, zwłaszcza na oddziałach urologicznych, osobom chorym na różne schorzenia dróg moczowych oraz po różnych zabiegach i operacjach zaleca się picie w dość dużych ilościach naparu kwiatu rumianku pospolitego.

Stosując umiejętnie zioła możemy wyleczyć się z wielu dolegliwości i zapobiec niepotrzebnym wizytom u lekarza. W przypadku jednak chorób ciężkich zioła powinny być stosowane zawsze za wiedzą i pod kontrolą lekarza.

Na skuteczność działania leków ziołowych, poza stanem organizmu i odpowiednim doborem ziół, może mieć wpływ odpowiedni dobór tych ziół, które mogą wzajemnie wzmagać lub osłabiać swoje działanie, leczyć lub szkodzić.

I.D. Media
fot. sxc.hu